بررسی افت فشار و مشکلات قلبی
سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن معمولاً زمانی رخ میدهد که فشار خون پس از تغییر وضعیت بدن بهطور ناگهانی کاهش پیدا کند و برای چند ثانیه خون کافی به مغز نرسد. به این حالت «افت فشار وضعیتی» یا «افت فشار ارتواستاتیک» گفته میشود.
کمآبی بدن، گرسنگی، کمخونی، گرمای زیاد، استراحت طولانی، مصرف بعضی داروها و بلند شدن سریع از علتهای شایع این حالت هستند. بااینحال، اگر سیاهی رفتن چشم مکرر باشد یا همراه با غش، تپش قلب، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا ضربان نامنظم ایجاد شود، لازم است احتمال آریتمی و سایر مشکلات قلبی بررسی شود.
هشدار: اگر سیاهی رفتن چشم با از دست دادن هوشیاری، درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، ضربان بسیار سریع یا نامنظم، ضعف یکطرفه بدن، اختلال تکلم یا کاهش مداوم بینایی همراه است، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن چیست؟
وقتی از حالت خوابیده یا نشسته بلند میشوید، نیروی جاذبه باعث تجمع موقت بخشی از خون در پاها و شکم میشود. بدن در حالت طبیعی با افزایش مختصر ضربان قلب و منقبض کردن رگها، فشار خون را تنظیم میکند تا خونرسانی به مغز ادامه پیدا کند.
اگر این واکنش بهاندازه کافی سریع نباشد، فشار خون کاهش پیدا میکند و ممکن است برای چند ثانیه علائمی مانند موارد زیر ایجاد شوند:
- تار یا سیاه شدن دید
- احساس سبکی سر
- سرگیجه و عدم تعادل
- ضعف ناگهانی
- شنیدن صدای زنگ در گوش
- احساس گرما یا تعریق
- تهوع
- احساس نزدیک بودن غش
این علائم معمولاً چند ثانیه تا چند دقیقه طول میکشند و با نشستن یا دراز کشیدن بهتر میشوند. تکرار مداوم آنها طبیعی نیست و باید علت اصلی مشخص شود.
افت فشار وضعیتی چیست؟
افت فشار وضعیتی نوعی کاهش فشار خون است که پس از بلند شدن از حالت نشسته یا خوابیده اتفاق میافتد. این وضعیت ممکن است خفیف و موقت باشد یا به دلیل یک بیماری زمینهای ادامه پیدا کند.
کاهش حداقل ۲۰ میلیمتر جیوه در فشار سیستولیک یا ۱۰ میلیمتر جیوه در فشار دیاستولیک پس از ایستادن میتواند با افت فشار وضعیتی سازگار باشد. تشخیص قطعی باید براساس اندازهگیری صحیح فشار خون و ارزیابی پزشک انجام شود.
براساس توضیحات درباره افت فشار وضعیتی، سرگیجه، تاری دید، ضعف، گیجی و غش از علائم احتمالی این وضعیت هستند.
علت سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن چیست؟
علتهای این وضعیت از بلند شدن سریع و کمآبی بدن تا مصرف دارو و مشکلات قلبی متفاوتاند.
| علت احتمالی | الگوی معمول | علائم همراه | اقدام مناسب |
|---|---|---|---|
| بلند شدن سریع | چند ثانیه پس از تغییر وضعیت ایجاد میشود | سبکی سر و تاری یا سیاهی دید | آرام بلند شدن و نشستن مجدد در صورت بروز علائم |
| کمآبی بدن | پس از تعریق، تب، اسهال، استفراغ یا مصرف کم مایعات | خشکی دهان، ضعف و کاهش ادرار | جبران مایعات با توجه به شرایط پزشکی فرد |
| گرسنگی یا افت قند خون | پس از نخوردن غذا یا در افراد مبتلا به دیابت | لرزش، تعریق، ضعف، گرسنگی یا گیجی | اندازهگیری قند خون و بررسی علت تکرار علائم |
| کمخونی | ممکن است هنگام ایستادن یا فعالیت تشدید شود | رنگپریدگی، خستگی، تپش قلب و تنگی نفس | انجام آزمایش خون و درمان علت کمخونی |
| مصرف بعضی داروها | پس از شروع داروی جدید یا تغییر دوز | افت فشار، ضعف، خوابآلودگی یا سرگیجه | مشورت با پزشک و قطع نکردن خودسرانه دارو |
| مشکلات قلبی | ممکن است ناگهانی، مکرر یا همراه با فعالیت باشد | تپش قلب، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا غش | بررسی توسط متخصص قلب |
| اختلالات عصبی یا هورمونی | مزمن یا تکرارشونده | اختلال تعادل، لرزش یا علائم دیابت و تیروئید | معاینه و انجام آزمایشهای تکمیلی |
کمآبی بدن
کمآبی یکی از علتهای شایع افت فشار هنگام بلند شدن است. تب، تعریق زیاد، ورزش سنگین، اسهال، استفراغ یا مصرف ناکافی مایعات میتوانند حجم خون در گردش را کاهش دهند.
در این وضعیت ممکن است فرد علاوه بر سیاهی رفتن چشم، خشکی دهان، ضعف، خستگی، تشنگی و کاهش یا تیرگی ادرار داشته باشد.
افرادی که به دلیل بیماری قلبی یا کلیوی محدودیت مصرف مایعات دارند، نباید بدون مشورت پزشک مقدار آب مصرفی خود را بهشدت افزایش دهند.
کمخونی
در کمخونی، مقدار هموگلوبین یا گلبول قرمز کافی برای انتقال اکسیژن وجود ندارد. این وضعیت میتواند باعث خستگی، رنگپریدگی، تپش قلب، تنگی نفس هنگام فعالیت و سیاهی رفتن چشم شود.
قاعدگیهای سنگین، خونریزی گوارشی، کمبود آهن و بعضی بیماریهای مزمن از علتهای احتمالی کمخونی هستند. تشخیص کمخونی به آزمایش خون نیاز دارد و مصرف خودسرانه مکمل آهن توصیه نمیشود.
افت قند خون و گرسنگی
نخوردن غذا برای مدت طولانی یا افت قند خون، بهخصوص در افراد مبتلا به دیابت، میتواند باعث ضعف، لرزش، تعریق، گیجی و سیاهی رفتن چشم شود.
اگر این علائم با گرسنگی شدید، لرزش و تعریق همراه است یا فرد داروی دیابت مصرف میکند، اندازهگیری قند خون اهمیت دارد.
گرمای زیاد و حمام داغ
قرار گرفتن در محیط گرم یا حمام داغ باعث گشاد شدن رگها میشود. در نتیجه فشار خون ممکن است هنگام بیرون آمدن از حمام یا بلند شدن سریع کاهش پیدا کند.
برای پیشگیری، از تغییر وضعیت ناگهانی خودداری کنید و پس از حمام چند لحظه بنشینید. اگر سابقه غش دارید، حمام کردن بهتنهایی میتواند خطر سقوط و آسیب را افزایش دهد.
آیا داروها باعث سیاهی رفتن چشم میشوند؟
بله. بعضی داروها میتوانند فشار خون را کاهش دهند یا واکنش بدن به تغییر وضعیت را مختل کنند. این داروها ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- برخی داروهای فشار خون
- داروهای ادرارآور
- داروهای گشادکننده عروق
- بعضی داروهای قلبی
- برخی داروهای ضدافسردگی
- داروهای بیماری پارکینسون
- بعضی داروهای آرامبخش
اگر علائم پس از شروع یک داروی جدید یا تغییر دوز ایجاد شدهاند، موضوع را با پزشک مطرح کنید. داروهای فشار خون، قلب یا اعصاب را خودسرانه قطع یا کم نکنید.
ارتباط سیاهی رفتن چشم با مشکلات قلبی چیست؟
سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن همیشه منشأ قلبی ندارد؛ اما بعضی مشکلات قلبی میتوانند مانع افزایش سریع جریان خون پس از ایستادن شوند.
مهمترین علتهای قلبی احتمالی عبارتاند از:
ضربان قلب بسیار پایین
در برادیکاردی، قلب ممکن است نتواند هنگام ایستادن بهاندازه کافی سرعت پمپاژ خود را افزایش دهد. در نتیجه فرد دچار ضعف، سرگیجه، سیاهی دید یا غش میشود.
ضربان سریع یا نامنظم
برخی آریتمیها باعث میشوند قلب با وجود ضربان سریع، خون را بهطور مؤثر پمپاژ نکند. شروع ناگهانی تپش قلب همراه با سرگیجه یا غش نیازمند بررسی جدی است.
مشکلات دریچههای قلب
تنگی شدید بعضی دریچهها، بهخصوص دریچه آئورت، میتواند جریان خروجی خون از قلب را محدود کند. در این حالت سرگیجه یا غش ممکن است هنگام فعالیت ایجاد شود.
ضعف عضله قلب
نارسایی قلبی یا بیماری عضله قلب میتواند توانایی بدن برای تنظیم جریان خون هنگام ایستادن را کاهش دهد. این بیماران ممکن است علاوه بر سرگیجه، تنگی نفس، خستگی و ورم پا داشته باشند.
بیماری عروق کرونر یا حمله قلبی
اگر سیاهی رفتن چشم با درد یا فشار قفسه سینه، تعریق سرد، تهوع یا تنگی نفس همراه است، باید احتمال یک مشکل قلبی جدی بررسی شود.
براساس توضیحات انجمن قلب آمریکا درباره غش و سنکوپ، ضربان بسیار پایین، ضربان بسیار سریع و اختلال در جریان خون قلب از علتهای قلبی احتمالی غش هستند.
اگر سیاهی رفتن چشم همراه با تپش قلب، غش یا علائم قلبی است، میتوانید برنامه حضور پزشکان کلینیک تخصصی قلب نگار را مشاهده و پزشک مناسب را انتخاب کنید.
تفاوت سیاهی رفتن چشم معمولی با حالت خطرناک
| ویژگی | حالت معمولاً کمخطر | نیازمند مراجعه پزشکی | وضعیت اورژانسی |
|---|---|---|---|
| مدت علائم | چند ثانیه و بهندرت | مکرر، طولانی یا رو به تشدید | همراه با بیهوشی یا باقی ماندن اختلال دید |
| عامل محرک | بلند شدن سریع، گرما یا گرسنگی | بدون علت مشخص یا با فعالیت سبک | هنگام ورزش یا در حالت درازکش |
| علائم قلبی | وجود ندارد | تپش قلب یا ضربان نامنظم | درد قفسه سینه یا تنگی نفس شدید |
| علائم عصبی | وجود ندارد | عدم تعادل یا گیجی مکرر | ضعف یکطرفه، اختلال تکلم یا کاهش مداوم بینایی |
| اقدام مناسب | آرام بلند شدن و بررسی تکرار علائم | دریافت نوبت و بررسی علت | تماس فوری با اورژانس |
سیاهی رفتن چشم در سالمندان
افت فشار وضعیتی در سالمندان شایعتر است. کاهش توان بدن برای تنظیم سریع فشار خون، مصرف همزمان چند دارو، کمآبی، دیابت، مشکلات قلبی و بیماریهای عصبی میتوانند احتمال آن را افزایش دهند.
سیاهی رفتن چشم در سالمندان خطر سقوط و شکستگی را نیز بیشتر میکند. بنابراین تکرار این حالت را نباید فقط به افزایش سن نسبت داد.
اگر سالمند سابقه بیماری قلبی، آریتمی، سکته، دیابت یا مصرف داروهای فشار خون دارد، بررسی داروها و اندازهگیری فشار خون در حالت خوابیده و ایستاده اهمیت بیشتری پیدا میکند.
سیاهی رفتن چشم در بارداری
در دوران بارداری، تغییرات هورمونی و گشاد شدن رگها ممکن است باعث کاهش فشار خون شوند. کمخونی، کمآبی، گرما و بلند شدن سریع نیز میتوانند علائم را تشدید کنند.
خانم باردار هنگام بروز سرگیجه باید سریع بنشیند یا به پهلو دراز بکشد تا از سقوط جلوگیری شود. تکرار علائم یا همراهی آن با خونریزی، درد، تنگی نفس، تپش قلب شدید یا غش نیازمند ارزیابی پزشکی است.
آیا سیاهی رفتن یک چشم هم از افت فشار است؟
افت فشار معمولاً باعث تار یا تیره شدن همزمان دید هر دو چشم میشود. اگر فقط دید یک چشم ناگهان کم شود، فرد احساس پرده یا سایه روی یک چشم داشته باشد یا کاهش بینایی پس از نشستن برطرف نشود، احتمال مشکلات چشمی، عصبی یا عروقی مطرح است.
این نوع کاهش دید را نباید مانند سیاهی کوتاهمدت چشم هنگام بلند شدن در نظر گرفت و باید سریع بررسی شود.
هنگام سیاهی رفتن چشم چه کار کنیم؟
اگر هنگام بلند شدن احساس کردید دیدتان در حال تیره شدن است:
- فوراً بنشینید یا دراز بکشید.
- برای حفظ تعادل به دیوار یا وسیله ثابت تکیه کنید.
- تا برطرف شدن کامل علائم دوباره بلند نشوید.
- اگر امکان دارد پاها را کمی بالاتر قرار دهید.
- پس از بهتر شدن، ابتدا بنشینید و سپس بهآرامی بایستید.
- تا مشخص شدن علت، رانندگی یا کار در ارتفاع انجام ندهید.
- زمان، مدت و علائم همراه را یادداشت کنید.
اگر فرد بیهوش شد، دچار درد قفسه سینه یا تنگی نفس شد یا علائم عصبی پیدا کرد، با اورژانس تماس بگیرید.
چگونه از سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن جلوگیری کنیم؟
اگر پزشک علت خطرناکی تشخیص نداده است، رعایت نکات زیر ممکن است به کاهش علائم کمک کند:
- از حالت خوابیده مستقیماً نایستید.
- ابتدا چند لحظه روی لبه تخت بنشینید.
- قبل از ایستادن، مچ و عضلات پا را کمی حرکت دهید.
- مایعات کافی مصرف کنید؛ مگر اینکه محدودیت پزشکی داشته باشید.
- از ایستادن طولانی در هوای گرم خودداری کنید.
- حمام بسیار داغ نگیرید.
- وعدههای غذایی را حذف نکنید.
- مصرف الکل را محدود کنید.
- داروها را در زمان تعیینشده مصرف کنید.
- فشار خون و زمان ایجاد علائم را ثبت کنید.
افزایش خودسرانه نمک یا قطع داروی فشار خون روش مناسبی برای درمان نیست. مصرف نمک زیاد میتواند برای افراد مبتلا به فشار خون بالا، بیماری قلبی یا کلیوی خطرناک باشد.
علت سیاهی رفتن چشم چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک ابتدا درباره زمان شروع، دفعات تکرار، مدت علائم، داروهای مصرفی و وجود تپش قلب، درد قفسه سینه یا غش سؤال میکند.
بررسیهای احتمالی عبارتاند از:
- اندازهگیری فشار خون در حالت خوابیده، نشسته و ایستاده
- اندازهگیری ضربان قلب
- معاینه قلب و عروق
- نوار قلب
- آزمایش خون برای بررسی کمخونی، قند، تیروئید و املاح بدن
- هولتر ریتم قلب
- اکوکاردیوگرافی
- تست ورزش
- تست تیلت یا تخت شیبدار
- بررسی عصبی یا چشمی در صورت وجود علائم مرتبط
طبق توصیه انجمن قلب آمریکا، ارزیابی اولیه فردی که غش کرده است معمولاً شامل شرح حال، معاینه، اندازهگیری فشار و ضربان و نوار قلب میشود.
همه افراد به تمام این آزمایشها نیاز ندارند و پزشک براساس علائم، سن و سوابق بیمار روش مناسب را انتخاب میکند.
برای سیاهی رفتن چشم به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
اگر سیاهی رفتن چشم فقط چند بار پس از بلند شدن سریع ایجاد شده و هیچ علامت دیگری ندارید، میتوانید ابتدا برای بررسی فشار خون، کمخونی، قند خون و داروهای مصرفی به پزشک عمومی یا داخلی مراجعه کنید.
اگر علائم با تپش قلب، ضربان نامنظم، درد قفسه سینه، تنگی نفس، غش، سابقه بیماری قلبی یا وقوع هنگام فعالیت همراه است، مراجعه به متخصص قلب اهمیت بیشتری دارد.
در موارد غیراضطراری میتوانید فهرست و برنامه حضور پزشکان کلینیک تخصصی قلب نگار را مشاهده کنید و از طریق سامانه نوبتدهی کلینیک قلب نگار برای بررسی فشار خون، ریتم قلب و علت علائم نوبت بگیرید.
در کلینیک تخصصی قلب نگار پزشک پس از بررسی شرح حال و معاینه مشخص میکند که انجام نوار قلب، اکوکاردیوگرافی، هولتر، تست ورزش یا سایر بررسیها ضروری است یا خیر.
جمعبندی
سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن در بسیاری از موارد به دلیل افت موقت فشار خون، کمآبی، گرسنگی، گرمای زیاد یا کمخونی ایجاد میشود. اگر این حالت کوتاه و بهندرت اتفاق بیفتد، معمولاً خطر جدی ندارد.
تکرار علائم، غش، تپش قلب، ضربان نامنظم، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا ایجاد علائم هنگام ورزش میتواند احتمال یک مشکل قلبی را بیشتر کند و نیازمند بررسی است.
سیاهی رفتن یک چشم، باقی ماندن اختلال بینایی یا همراهی آن با ضعف یکطرفه بدن و اختلال تکلم نیز نیاز به ارزیابی فوری دارد.
سؤالات متداول
چرا وقتی سریع بلند میشوم چشمم سیاهی میرود؟
بلند شدن سریع باعث تجمع موقت خون در پاها و کاهش فشار خون میشود. اگر بدن نتواند فشار را سریع تنظیم کند، ممکن است برای چند ثانیه دید تیره و سر سبک شود.
آیا سیاهی رفتن چشم نشانه فشار خون پایین است؟
میتواند باشد، اما همیشه اینطور نیست. کمخونی، افت قند، کمآبی، مصرف بعضی داروها و مشکلات قلبی یا عصبی نیز ممکن است چنین علامتی ایجاد کنند.
فشار خون چند باشد پایین محسوب میشود؟
فشار خون کمتر از ۹۰ روی ۶۰ معمولاً پایین در نظر گرفته میشود؛ اما وجود علائم و میزان تغییر فشار نسبت به حالت معمول فرد نیز اهمیت دارد.
آیا کمخونی باعث سیاهی رفتن چشم میشود؟
بله. کمخونی میتواند با کاهش اکسیژنرسانی باعث ضعف، رنگپریدگی، تپش قلب، تنگی نفس و سیاهی رفتن چشم شود.
آیا استرس باعث سیاهی رفتن چشم میشود؟
استرس، تنفس سریع، حمله اضطرابی و تغییر ضربان قلب ممکن است باعث سرگیجه و تاری دید شوند. بااینحال، علائم مداوم نباید بدون بررسی فقط به اضطراب نسبت داده شوند.
آیا سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن از قلب است؟
در بیشتر موارد علت قلبی نیست؛ اما آریتمی، ضربان بسیار پایین، مشکلات دریچهای و ضعف عضله قلب میتوانند باعث سرگیجه، سیاهی دید یا غش شوند.
آیا داروی فشار خون باعث این حالت میشود؟
بعضی داروهای فشار خون یا ادرارآور ممکن است فشار را بیشازحد کاهش دهند. دارو را خودسرانه قطع نکنید و برای تنظیم دوز با پزشک مشورت کنید.
برای درمان فوری سیاهی رفتن چشم چه کار کنیم؟
فوراً بنشینید یا دراز بکشید و تا برطرف شدن کامل علائم بلند نشوید. درمان اصلی به علت زمینهای بستگی دارد و راهکار خانگی واحدی برای همه افراد وجود ندارد.
چه زمانی سیاهی رفتن چشم خطرناک است؟
اگر با غش، درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضربان نامنظم، ضعف یکطرفه، اختلال تکلم یا کاهش مداوم بینایی همراه باشد، باید فوراً بررسی شود.
برای سیاهی رفتن چشم چه آزمایشی لازم است؟
اندازه
