تصور کنید در حال استراحت روی مبل هستید یا شب هنگام در تختخواب دراز کشیدهاید، اما ناگهان احساس میکنید قلبتان سریع میزند و حتی لحظهای از کنترل خارج شده است. این تجربه میتواند اضطرابآور باشد، اما همیشه نشانه یک مشکل جدی نیست. شناخت علت تپش قلب در حالت استراحت و راههای مدیریت آن میتواند به آرامش و سلامت قلب شما کمک کند.
در این مقاله، با بررسی علت تپش قلب در حالت استراحت، علائم هشداردهنده، روشهای تشخیص و درمان و راههای پیشگیری، سعی میکنیم تصویری کامل و کاربردی از این وضعیت ارائه دهیم.
نرخ ایدهآل ضربان قلب در زمان استراحت
برای بزرگسالان، میزان طبیعی ضربان قلب در حالت استراحت طبق جدول ضربان قلب نرمال برای سنین مختلف بین ۶۰ تا ۱۰۰ تپش در دقیقه است. نکته مهم این است که سن نقش زیادی در این معیار ندارد؛ بلکه سطح فیتنس فیزیکی بزرگترین تأثیر را دارد:
-
افرادی که از فیتنس بالایی برخوردارند، ضربان قلبشان حتی ممکن است کمتر از ۶۰ تپش در دقیقه باشد.
-
افرادی که فعالیت بدنی کمی دارند، ممکن است ضربان قلبشان بیش از ۹۰ تپش در دقیقه باشد.
-
نرخ ضربان قلب بالای ۱۰۰ در بزرگسالان، بالا محسوب میشود و نیاز به توجه دارد.
چرا ضربان قلب در حالت استراحت بالا میرود؟
. کمآبی بدن (دهیدراته بودن)
-
کاهش حجم خون باعث میشود قلب برای رساندن اکسیژن کافی سریعتر کار کند.
۲. اضطراب و استرس مزمن
-
هیجانات جنگ یا گریز سیستم عصبی سمپاتیک را فعال میکند و ضربان قلب را افزایش میدهد.
۳. کمخونی (آنمی)
-
کاهش تعداد گلبولهای قرمز باعث میشود قلب سریعتر پمپاژ کند تا سطح اکسیژن خون ثابت بماند.
۴. پرکاری تیروئید
-
افزایش هورمونهای تیروئیدی سوختوساز بدن را بالا برده و ضربان قلب را افزایش میدهد.
۵. مصرف نیکوتین، الکل یا مواد مخدر
-
این مواد محرک هستند و باعث بالا رفتن ضربان قلب میشوند.
۶. کمتحرکی و فیتنس پایین
-
ضعف سیستم قلبی-عروقی باعث افزایش ضربان قلب در حالت استراحت میشود.
۷. اختلالات ریتم قلب (آریتمی)
-
فیبریلاسیون دهلیزی، فلوتر دهلیزی و تاکیکاردی فوق بطنی باعث بالا رفتن ضربان قلب بدون کنترل سیستم عصبی میشوند.
۸. مصرف داروها و مکملها
-
داروهای ضدافسردگی، برخی داروهای تیروئید، دکونژستانتها و مکملهای انرژیزا میتوانند ضربان قلب را افزایش دهند.
۹. تب یا بیماریهای حاد
-
بیماریهای کوتاهمدت باعث افزایش نیاز بدن به اکسیژن و عملکرد سریع قلب میشوند.
۱۰. کمبود خواب و اختلالات خواب
-
بیخوابی و اختلالات خواب سیستم عصبی را تحریک میکنند و ضربان قلب را افزایش میدهند.
۱۱. چاقی و اضافه وزن
-
وزن بالاتر باعث افزایش فشار روی قلب و سیستم گردش خون میشود و ضربان قلب در حالت استراحت بالاتر میرود.
۱۲. کمبود مواد معدنی و الکترولیتها
-
کمبود پتاسیم، منیزیم و کلسیم میتواند ریتم قلب را مختل کرده و ضربان قلب را افزایش دهد.
۱۳. تغییرات هورمونی
-
چرخههای هورمونی در زنان (مثل پریود، بارداری یا یائسگی) میتوانند ضربان قلب را بالا ببرند.
۱۴. محرکهای محیطی
-
گرمای شدید، ارتفاع بالا، یا آلایندههای هوا میتوانند فشار روی قلب بیاورند و ضربان را افزایش دهند.
۱۵. واکنشهای خودایمنی یا التهابی
-
برخی بیماریهای التهابی یا خودایمنی (مثل بیماریهای قلبی التهابی) میتوانند باعث ضربان قلب بالا شوند.
روشهای فوری کاهش ضربان قلب در زمان استراحت
اگر ضربان قلب بالا باعث تپش، سرگیجه یا تنگی نفس شده است، میتوانید این روشهای سریع را امتحان کنید:
-
تنفس عمیق و کنترلشده
- ۱۵ ثانیه دم عمیق
- ۱۵ ثانیه نگه داشتن نفس
- ۱۵ ثانیه بازدم آرام
-
نوشیدن آب کافی
- کمآبی باعث افزایش ضربان قلب میشود، پس مایعات بدون کافئین بنوشید.
-
پیادهروی یا بودن در طبیعت
- فضای سبز و حرکت سبک باعث کاهش استرس و آرامش قلب میشود.
-
مدیتیشن و تمرینات آرامشبخش
- مدیتیشن منظم باعث کاهش ضربان قلب و فعال شدن سیستم پاراسمپاتیک میشود.
روشهای بلندمدت برای کاهش ضربان قلب در حالت استراحت
۱. تمرینات هوازی سبک
پیادهروی سریع یا دوچرخهسواری سبک باعث افزایش حجم خون پمپاژ شده با هر تپش قلب میشود و ضربان قلب در استراحت کاهش مییابد.
۲. یوگا
یوگا ترکیبی از تنفس عمیق و آرامش ذهن است و باعث هماهنگی سیستم عصبی و کاهش ضربان قلب در طول زمان میشود.
۳. تمرینات انسجام ریتم قلب
این تمرینها باعث هماهنگی ریتم قلب، تنفس و سیستم عصبی شده و پاسخهای هیجانی بدن را کنترل میکنند.
۴. ترک نیکوتین و کاهش مصرف الکل
این کار اثر قابل توجهی بر کاهش ضربان قلب در حالت استراحت دارد.
۵. بررسی داروهای مصرفی
برخی داروهای فشار خون میتوانند علت تپش قلب در حالت استراحت باشد؛ در این مورد مشورت با فوق تخصص قلب در مشهد لازم است.
